Hoofdstuk 15: De theoloog (I)

 

 

1 Korinthe 12:4-11

 

Er zijn verschillende gaven, maar er is één Geest;[5] er zijn verschillende dienende taken, maar er is één Heer; [6] er zijn verschillende uitingen van bijzondere kracht, maar het is één God die ze allemaal en bij iedereen teweegbrengt. [7] In iedereen is de Geest zichtbaar aan het werk, ten bate van de gemeente. [8]Aan de een wordt door de Geest het verkondigen van wijsheid geschonken, aan de ander door diezelfde Geest het overdragen van kennis; [9] de een ontvangt van de Geest een groot geloof, de ander de gave om te genezen. [10] En weer anderen de kracht om wonderen te verrichten, om te profeteren, om te onderscheiden wat wel en wat niet van de Geest afkomstig is, om in klanktaal te spreken of om uit te leggen wat daar de betekenis van is. [11] Al deze gaven worden geschonken door een en dezelfde Geest, die ze aan iedereen afzonderlijk toebedeelt zoals hij wil.

1 Korinthe 12: 4-11

Deze en de twee volgende preken zijn gehouden, terwijl ik daarbij vooral theologiestudenten in gedachten had. Wij zijn eigenlijk bijna allemaal theologiestudenten, of wij nu onderwijs geven of studeren, of we nu zendeling zijn of onderwijzer, dominee of sociaal werker, bestuurder of politiek leider. Maar zoals wij hier bijeen zijn zijn wij theologen, d.w.z. mensen, die de vraag stellen naar wat ons ten diepste aangaat (ultimate concern), de vraag naar God en hoe Hij ons bekend wordt. Wat we anders ook zijn, wij zijn voor alles allemaal theoloog. Daarom zou het eigenlijk heel gewoon moeten zijn, hoewel niet gebruikelijk, om onszelf allereerst als theoloog te beschouwen. Maar waar is dit bestaan als theoloog op gebaseerd? Wat maakt iemand tot theoloog? Hoe verhoudt zich dit tot andere vormen van ons bestaan? En wat is de betekenis van ons bestaan als geheel?

Paulus stelt zeer duidelijk, dat volgens hem de grondslag van iedere theologie de Geest van God is. En het woord van wijsheid en kennis- dat is theologie volgens het getuigenis van de gehele christelijke kerk – is in wezen een gave van de Geest. Het is bovenal en allereerst een gave van de Geest. Het is een bijzondere gave, zoals ook al die andere gaven. Maar het is wel een gave van de Geest en niet een natuurlijke bekwaamheid. Het woord van kennis – theologie – wordt allereerst tót ons geproken, voordat we het tot anderen kunnen zeggen of zelfs tot onszelf. Theoloog-zijn betekent allereerst in staat zijn geestelijke kennis te ontvangen. Maar kunnen we op basis van dit criterium

onszelf al theoloog noemen? Kunnen we zeggen, dat ons theologisch denken een gave van de Geest is? Zijn we er zeker van, dat ons bestaan als theoloog onze menselijke mogelijkheden transcendeert, of anders gezegd, dat wij woorden van kennis en van geestelijke wijsheid (in huis) hebben?

Paulus geeft een heel duidelijk criterium voor ons bestaan als theoloog – en dat is ook het criterium voor ieder geestelijk bestaan - als hij zegt: Iemand die uitroept “Jezus is vervloekt” die spreekt niet vanuit de Geest van God; want niemand kan zeggen “Jezus is de Heer” dan door de Heilige Geest. Wie Jezus aanvaardt als de Christus bewijst alleen al door dit te aanvaarden, dat hij de Geest van God heeft ontvangen. Immers, de geest van de mens zelf is niet in staat zoiets als “Ik aanvaard Jezus als de Christus” te beweren. Deze bewering is tegelijk het geheim én de basis van de christelijke kerk, de paradox én het struikelblok, waardoor het christendom zo verguisd is. Deze diepgang en kracht zijn door het Nieuwe Zijn in de wereld gekomen, zowel in de geschiedenis als in de mens zelf. Daarom moet gezegd worden, dat al wie instemt met de belijdenis van de kerk dat Jezus is de Christus, deel heeft aan de Geest van God. Dan kan zo iemand de Geest van wijsheid en kennis ontvangen: zo iemand kan theoloog worden.

Theologie bestaat niet buiten de gemeenschap van hen, die bevestigen, dat Jezus is de Christus, dus niet buiten de kerk, waar men met God samenkomt. Theologie is kerkewerk, juist omdat het een gave van de Geest van God is. Theoloog-zijn is een element van het kerk-zijn. Het is niet zomaar een zaak van ‘vrij denken’, van wetenschappelijk onderzoek of van algemene filosofische analyse. Nee, theologie is uitdrukking van het geloof van de kerk. Zij poneert telkens weer die paradoxale bewering, dat Jezus de Christus is en overweegt de vooronderstellingen daarvan alsook de implicaties ervan. Het theoloog-zijn

verwijst naar iemand, die gegrepen is – binnen de kerk – door de Geest van God en die het woord van wijsheid en kennis ontvangen heeft. Maar dan moeten we toch nog een vraag opwerpen. Als dát theoloog-zijn is, wie van ons kan zich dan theoloog noemen?

Kan iemand besluiten theoloog te worden? En wie durft het aan theoloog te blijven? Behoren we echt tot de vergadering van God (en mensen)? Kunnen we echt de paradox, waarop de kerk gebouwd is, aanvaarden, de paradox dat Jezus de Christus is? Zijn we echt gegrepen door de Geest van God en hebben we echt het woord van kennis ontvangen als een gave? Als iemand naar voren stapt en ons begint te vertellen, dat hij ‘zeker weten’ tot de kerk behoort, dat hij er niet meer aan twijfelt, dat Jezus de Christus is, dat hij voortdurend het gegrepen zijn door de Geest van God ervaart en steeds de gave van de geestelijke kennis ondervindt, wat zouden we tegen zo iemand moeten zeggen? We moeten hem zonder aarzelen vertellen, dat hij zelfs niet aan de eerste voorwaarde van het theoloog-zijn voldoet – en dat is: zich ervan bewust zijn, dat men niet kan weten of men de Geest van God heeft ervaren of dat men onder invloed van niet-goddelijke geesten staat. Zo iemand moeten we niet als theoloog aanvaarden.

Als echter iemand naar voren zou komen en ons zou vertellen, dat hij vervreemd is geraakt van de christelijke kerk en haar grondslagen, dat hij niets voelt van de aanwezigheid van de Geestkracht, dat hij zonder enige geestelijke kennis is, maar dat hij steeds maar weer de in wezen theologische vraag stelt, de vraag naar waar het uiteindelijk om gaat (ultimate concern) en hoe dat openbaar wordt in de verschijning van Jezus als de Christus, dan zouden we hem wel als een theoloog kunnen aanmerken. Misschien zouden we de ernst van zijn twijfel moeten toetsen om te zien of zijn leegte en wanhoop werkelijk

een uiting zijn van een nieuwe en meer verfijnde tevergeefsheid. Zodra wij overtuigd zijn geraakt van zijn ernst zouden we hem zeker als theoloog kunnen aanmerken. Er zijn onder ons zoveel mensen, die geloven dat zij nooit een goed theoloog zullen kunnen worden en dat zij het op ieder ander terrein beter zouden doen. Zij kunnen zich niet voorstellen, dat hun bestaan alles zou kunnen zijn, maar niet die van een theoloog.

Toch is het zo, dat zelfs als zij de theologie beroepshalve achter zich zouden laten, zij zouden toch nooit ophouden de theologische vraag te stellen. Die zou hen op ieder terrein blijven achtervolgen. Dat blijft hun inderdaad boeien, ook al is het niet (meer) beroepshalve. Misschien zijn ze er niet zeker van of zij aan alle theologische eisen kunnen voldoen, maar zij zijn er wel zeker van, dat het hun niet loslaat. Wie dit alles in zijn hart gelooft behoort tot de Godsvergadering. Zij zijn gegrepen door de Geest van God. Zij hebben de gave van kennis ontvangen. Dat zijn theologen!

 

Lees meer uit: Als de fundamenten gaan wankelen

Paul Tillich (1886-1965)

Deze website, geïnitieerd en beheerd door Dr. Cees Huisman, heeft als doelstelling om de filosofie en de theologie van Paul Tillich meer bekendheid te geven in Nederland. Zo zullen hier (nieuwe) vertalingen van bekende en minder bekende werken van Paul Tillich in het Nederlands verschijnen, alsook beschouwingen en artikelen over hem.
Het is mijn stellige overtuiging, dat Paul Tillich’s denken nog springlevend is en nog steeds betekenis heeft voor de kerk, de maatschappij en de cultuur in West-Europa -  ook in Nederland, ook al overleed deze bijzondere theoloog ruim 50 jaar geleden.
In de komende maanden en jaren zal de content van deze website in omvang toenemen en alleen daaruit al zal de relevantie van zijn theologie blijken.

E-mail

Wilt u meer weten? Stuur dan een e-mail. This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.