Het Eeuwige Nu

 

HOOFDSTUK 5: Genees zieken, drijf demonen uit!

 
(gericht tot afstuderende studenten van het Union Theologische Seminarie, New York 1955)
Genees zieken;… drijf demonen uit! (Matth. 10: 8)
Beste studenten van het laatste jaar, vrienden!
De eerste moeilijkheid die je tegenkomt, wanneer Jezus jou er op uit stuurt en jou de macht geeft om te genezen, is dat de meeste mensen je zullen vertellen dat ze helemaal niet genezen hoeven te worden. En als je bij hen aankomt en ronduit zegt, dat je bij hen demonen komt uitdrijven, die hun leven beheersen, dan zullen ze je uitlachen en jou ervan overtuigen, dat je zelf  van de duivel bezeten bent. Dat is namelijk precies wat men ook tegen Jezus zei.
Daarom is de eerste taak van een dienaar (van het Woord) om mensen bewust te maken van hun situatie, hoe zij eraan toe zijn. Velen, die vanuit ons seminarie er op uit zijn gegaan naar diverse gemeenten en gemeenschappen zijn t.a.v. deze taak wanhopig geworden. Zij hebben hun predikantschap  helemaal opgegeven of zij hielden zich alleen bezig met degenen, die zichzelf gezond achtten. Zij waren vergeten dat het hun opdracht was om hen die ziek zijn te genezen, inclusief degenen die zich er niet van bewust zijn, dat zij ziek zijn. Er bestaat eigenlijk geen gemakkelijk route, die leidt tot het zich bewust worden van zijn/haar situatie, waarin men zich bevindt. Maar het staat vast, dat God zo zijn eigen wegen daartoe heeft.  Hij schudt aan de zelfgenoegzaamheid van hen, die zichzelf gezond vinden door hen in- en uitwendig bloot te stellen aan duisternis en wanhoop.
Hij laat hen zien wie zij werkelijk zijn door de fundamenten van hun zelfverzekerdheid te splijten. Hij laat hen hun eigen blindheid zien. Dat kunnen wij niet bewerkstelligen, ook niet voor of bij onszelf. Maar we kunnen er voor open staan op het moment, dat het bij ons plaatsvindt. En als het gebeurt kunnen we ook werktuigen worden van de kracht, die anderen kan genezen. Het is de belangrijkste en misschien ook wel moeilijkste taak van een dienaar des Woords om dit te wagen. Maar jullie zijn niet de enigen, die als gereedschap gebruikt worden. Eigenlijk kan iedereen als instrument gebruikt worden om een ander te genezen. Het gebeurt immers maar al te vaak, dat helende krachten werkzaam zijn buiten de kerk en haar dienaars om.
Jezus gaf zijn leerlingen de verantwoordelijkheid om te genezen en demonen uit te drijven, maar dat wil niet zeggen, dat het uitsluitend een voorrecht van de dienaar des Woords is. Iedere christen krijgt deze opdracht en iedereen moet dit ook serieus nemen in zijn/haar omgang met de ander. Iedereen zou zijn/haar priesterlijke verantwoordelijkheid t.a.v. de ander moeten aanvaarden. Het is dus niet zo, dat de dienaar des Woords een speciale magische kracht zou hebben om te genezen. Het vieren van de liturgie en het bedienen van de sacramenten geeft hem deze macht ook niet. Maar in zijn bijzondere roeping vertegenwoordigt  hij wel de universele macht, die aan de kerk gegeven is om te genezen en demonen uit te drijven.
Toen het evangelie voor het eerst gepredikt werd stonden deze beweringen veel meer centraal dan nu. Hoe komt het dat zij nu haar betekenis verloren hebben? Ik denk dat de belangrijkste reden ligt in de woorden ‘genezen’ en ‘demonen uitdrijven’, die zijn misverstaan als wonderbaarlijke genezing(en), gebaseerd op magische krachten en auto-suggestie. Het lijdt geen twijfel dat dat soort verschijnselen gebeuren. Zij vinden hier bij ons plaats en overal elders in de wereld. Zij gebeuren en men maakt er gebruik van ook in het midden van het christendom.
Maar de kerk had gelijk, toen zij aanvoelde, dat het niet tot de taak van de kerk en haar dienaars hoorde. De naam van Christus wordt misbruikt wanneer men die gaat gebruiken als een magische formule. Toch blijven de woorden van onze tekst recht overeind staan! Zij behoren tot de boodschap van de Christus en ze vertellen ons iets, dat hoort bij Christus als de Christus – de macht om de demonische krachten te overwinnen, die ons leven beheersen, zowel in geestelijk als lichamelijk opzicht. En nu geloof ik, dat bij alle verschillende manieren die er zijn om de boodschap van Christus over te dragen, dat deze manier de meest geschikte zal blijken te zijn voor de mensen in onze tijd. Dit is iets, dat zij kunnen begrijpen. Immers het besef van de aanwezigheid van het kwaad is in elk land, inclusief het onze, nooit sterker geweest dan nu.
Als we naar onze tijd kijken dan beseffen we toch wel, dat Jezus geen bijzondere groepen op het oog heeft als hij als zijn oordeel uitspreekt, ironisch bedoeld (!) – “zij die gezond zijn hebben de medicijnmeester niet nodig, maar die ziek zijn”. Ook al verzetten velen zich tegen dit inzicht, wij weten, dat we ziek zijn, dat we niet gezond zijn. De centrale boodschap voor onze tijdgenoten, onszelf inbegrepen, de boodschap die verwacht wordt zowel binnen als buiten de gemeenten is het goede nieuws van de helende kracht, die in de wereld is en waarvan Christus het gezicht is.
Het vereist, dat jullie voldoende zicht hebben op de menselijke natuur en hoe de mens er aan toe is, zodat jullie de opdracht om te genezen kunnen volbrengen. In gepassioneerde wanhoop vraagt men zich vaak af, waarom de goddelijke orde ook dingen als ziekte e.d. omvat, als ziekte iets is, dat door de goddelijke orde moet worden genezen. Deze vraag, die heel natuurlijk is en voor velen van ons het struikelblok van ons geloof vormt, verwijst naar het raadsel van het kwaad in Gods wereld. Jullie zullen met deze vraag meer te maken krijgen dan met welke andere ook. En jullie moeten die vraag niet uit de weg gaan door je te verschansen achter de term ‘mysterie’. Natuurlijk, daar is sprake van een geheimenis – het geheimenis Gods – en, daar tegenover, ook het geheim van het kwaad. Maar het behoort tot de inzichten, die van jullie gevraagd worden, dat je het mysterie op de juiste plaats zet en dat jullie uitleggen, wat kan en moet worden uitgelegd. Het kwaad is in de orde van God niet alleen een mysterie, maar evengoed openbaring.
Het onthult bijvoorbeeld, hoe groots en gevaarlijk het leven is. Hij die ziek kan worden is groter dan hij die dat niet kan, groter dan wat gebonden is om te blijven wat het is, niet in staat om in zichzelf opgesplitst te worden. Alleen hij die vrij is kan zich overgeven aan de demonische machten, die zijn vrijheid veranderen in slavernij. De gave van de vrijheid impliceert het gevaar van slavernij; en de overvloedige rijkdom van het leven impliceert het gevaar van ziek worden. Het leven van een mens is leven in overvloed, oneindig complex, onuitputtelijk in zijn mogelijkheden, en dat geldt zelfs voor het leven van de armsten onder ons. Het leven van de mens staat het meest open voor ziekten. Veel meer dan bij andere wezens zijn er in het leven van de mens uiteenlopende trends, die voortdurend in evenwicht gehouden moeten worden. Gezondheid is niet het gebrek aan uiteenlopende trends in ons lichamelijke of geestelijke leven, maar het is de macht om ze bijeen te houden. Genezen is nu de daad van ze weer verenigen, nadat hun eenheid verstoord was. “Genees zieken”betekent – help hen hun verloren eenheid terug te winnen zonder hen van hun overvloed te beroven, zonder hen terug te duwen in een arm leven, al is het misschien met hun eigen toestemming.
Er bestaat echter ook een ziekmakende wens om aan ziekte te ontsnappen door alles van ons af te houden wat ons zou kunnen ziek maken. Ik heb wel mensen gekend, die ziek waren geworden alleen maar door bang te zijn om ziek te worden. Soms kan het wel eens nodig zijn om de rijkdom van het leven te verminderen door een armer leven te gaan leiden, al is het op kleine schaal. Maar dat is op zichzelf nog geen gezondheid. Het is eerder de meest wijd verspreide vorm van mentale ziekte. Maar deze ziekte kan wel omgevormd worden in gezondheid, indien men dat wat men op een lager niveau is kwijtgeraakt herwint op een hoger niveau, misschien wel het hoogste niveau, namelijk dat wat ons een oneindige zorg is, d.i. ons leven met God.
Gezond maken gebeurt niet door ons leven terug te brengen tot armoede. Het is wel zo, dat waar overvloed is, dat daar ook het gevaar van conflicten, van ziekte en gebonden-zijn sterker aanwezig is. Laten we in het licht van dit inzicht eens kijken naar het belangrijkste voorbeeld, en zeker het belangrijkst voor jullie, die er op uitgezonden worden  om te genezen en demonen uit te werpen – ik bedoel de kerk, die jullie zendt. Het zou wel eens zo kunnen zijn, dat de ziekte van vele kerken, richtingen en gemeenten is, dat zij ziekte proberen te ontlopen door van zich af te houden wat ziekte kan voortbrengen, maar wat evengoed de grootsheid van het leven kan uitmaken. Een kerk, die ermee opgehouden is om zich bloot te stellen aan ziekte en zelfs demonische invloeden niet onder ogen durft te zien zal weinig kracht hebben om te genezen en demonen uit te werpen.
Iedere dienaar van het Woord, die trots is op zijn gesmeerd lopende en alsmaar groeiende gemeente zou zich eens moeten afvragen, of zo’n kerk wel in staat is om haar leden bewust te maken van hun ziek-zijn en of zij hun de moed kunnen geven om te accepteren, dat men genezen is. Hij zou zich moeten afvragen, waarom de meeste creativiteit op het gebied van de spiritualiteit van de mens consequent buiten de kerken plaats vindt. Vele cultuuruitingen in m.n. onze eigen tijd laten zien, dat men zich wel degelijk bewust is van het ziek-zijn van de mens(heid). Is het  alleen vanwege een vooroordeel, dat deze mensen, die op een krachtige manier uitdrukking geven aan het feit, dat de mens gebonden is door demonische machten, niet naar de kerk of naar jullie, de predikanten, omzien om genezen te worden of bevrijd van demonen? Of is het vanwege een gebrek aan helingskracht in de kerk, ziek als ze is van haar angst voor ziek-zijn?
Wanneer Jezus zijn leerlingen vraagt om te genezen en demonen uit te drijven, dan maakt hij geen onderscheid tussen lichamelijke en mentale of geestes-ziekten. Maar uit iedere bladzijde van de evangelien blijkt, dat hij die alle op het oog heeft en vele verhalen laten zelfs zien, dat hij hun innerlijke verwevenheid, hun eenheid doorheeft. Vandaag de dag zien wij die eenheid duidelijker dan de generaties voor ons. Dat is een grote gave, en jullie die de plaats waar jullie gestudeerd hebben nu gaan verlaten, hebben zelfs meer gelegenheid gehad om in die gave/gift te delen. Bovenal hebben jullie de waarheid van het goede nieuws leren kennen – dat wetten en geboden niet helen, maar integendeel de ziekte van de zieke alleen maar vergroot. Jullie hebben geleerd dat de naam van de helende kracht ‘genade’ is, de goedheid van de natuur, waar iedere dokter afhankelijk van is. Ook de klassieke medicijnkennis wist daarvan, maar het is ook de genade in de geschiedenis, die het leven van de mensheid in stand houdt door tradities en door het overdragen van gemeenschappelijke symbolen. Maar dat geldt ook voor de genade van de openbaring, die de macht van demonen breekt door de boodschap van de vergeving en van een nieuwe werkelijkheid.
En jullie hebben ook geleerd, dat een ziekte die lichamelijk van aard lijkt wel een mentale wortel kan hebben en dat een ziekte die individueel lijkt tegelijkertijd wel eens sociaal van aard kan zijn. Je kunt dus individuen niet genezen, als we hen niet tegelijkertijd bevrijden van de maatschappelijke demonen, die hebben bijgedragen aan hun ziek-zijn. Bovendien moeten jullie doordrongen zijn geraakt van het feit, dat zowel fysieke als mentale, individuele als sociale ziekte een gevolg is van de vervreemding van de menselijke geest van de Geest van God en dat (dus) geen enkele ziekte genezen kan worden noch enige demon uitgeworpen kan worden zonder dat de menselijke geest weer één wordt met die van God. Daarom zijn jullie dienaars van de boodschap van de heling geworden! Van jullie wordt niet verwacht dat jullie dokter zijn of psychotherapeut en ook wordt niet verwacht dat jullie politieke hervormers zullen worden. Maar van jullie wordt verwacht, dat jullie de helende en demonen-overwinnende kracht verkondigen en present stellen, zoals die inherent is aan de verkondiging van de Christus, de boodschap van vergeving en van een nieuwe werkelijkheid. Jullie moeten je ervan bewust zijn, dat er (ook) andere wegen tot genezing zijn. Daar moet je a.h.w. mee samenwerken en je moet wat jij vertegenwoordigt niet in de plaats zetten van die andere.
Kunnen jullie de christelijke goede boodschap present stellen? Dat zal wel eens jullie bezorgde vraag kunnen zijn op dit plechtige moment. Zouden jullie mij vragen: kunnen wij genezen zonder dat wij zelf genezen zijn? dan zou ik antwoorden: dat kunnen jullie! Want noch de leerlingen noch jullie zouden ooit kunnen zeggen: wij zijn genezen, dus laten we nu anderen gaan genezen. Hij/zij die dit van zichzelf zou geloven is het minst geschikt om anderen te genezen, want hij/zij zou zich op die manier van hen afscheiden. Laat hen met wie je in gesprek bent zien, dat hun situatie en bekommernis ook die van jezelf is.
En als jullie me zouden vragen – kunnen wij demonen uitdrijven zonder dat we zelf bevrijd zijn van de demonische machten? – dan zou ik antwoorden: dat kunnen jullie! Alleen als je je bewust bent van de demonische mogelijkheden in jezelf, zul je de demonen in anderen kunnen herkennen. Anders zou je de strijd ertegen niet kunnen aangaan: je moet de naam ervan kennen en het zo van haar macht beroven. Zolang je leven creatief blijft en helende kracht bezit, zullen er altijd perioden in jullie leven zijn, waarin demonen jullie ziel zullen proberen te splijten en zullen ze twijfel zaaien over je geloof, over je roeping, over je hele zijn. Als ze daar niet in slagen, dan kunnen ze nog iets heel anders teweeg brengen, namelijk zelfverzekerdheid en trots op het feit, dat macht bezit om te genezen en demonen uit te drijven. Tegen deze hoogmoed waarschuwt Jezus: “Verheug u er niet over, dat de geesten u onderworpen zijn, maar verheug u erover, dat uw naam geschreven staat in de hemel”. En “geschreven in de hemelen” betekent geschreven ondanks wat tegen je geschreven wordt in je levensboek.
Laat ik eindigen met een woord van bemoediging. Er bestaat op aarde geen hogere roeping dan om geroepen te worden om te genezen en demonen uit te drijven. Verheug je in die roeping! Laat je niet door de last ervan terneer drukken, zelfs niet door de last dat je hebt om te gaan met mensen, die helemaal niet genezen willen worden. Wees blij met je roeping! Ondanks je eigen ziek-zijn, ondanks het feit dat de demonen ook in jezelf en in de kerken aan het werk zijn, toch heb jij een glimp opgevangen van wat uiteindelijk genezen kan, namelijk van Hem in Wie God zijn macht duidelijk maakte over demonen en ziekte, van Hem die de helende macht vertegenwoordigt in de wereld en die de wereld onderhoudt en opheft tot voor God. Verheug je erover dat jullie zijn boodschappers zijn! Neem deze vreugde met je mee nu je deze plaats verlaat!


Lees meer uit: Het Eeuwige Nu

Paul Tillich (1886-1965)

Deze website, geïnitieerd en beheerd door Dr. Cees Huisman, heeft als doelstelling om de filosofie en de theologie van Paul Tillich meer bekendheid te geven in Nederland. Zo zullen hier (nieuwe) vertalingen van bekende en minder bekende werken van Paul Tillich in het Nederlands verschijnen, alsook beschouwingen en artikelen over hem.
Het is mijn stellige overtuiging, dat Paul Tillich’s denken nog springlevend is en nog steeds betekenis heeft voor de kerk, de maatschappij en de cultuur in West-Europa -  ook in Nederland, ook al overleed deze bijzondere theoloog ruim 50 jaar geleden.
In de komende maanden en jaren zal de content van deze website in omvang toenemen en alleen daaruit al zal de relevantie van zijn theologie blijken.

E-mail

Wilt u meer weten? Stuur dan een e-mail. This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.